ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ
Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΠΗ
Κάτω από το γρανιτένιο όγκο του Παλιόκαστρου και στη δυτική του πλευρά, βρίσκεται η Σπηλιά του Αράπη. Σύμφωνα με παλαιό θρύλο στη σπηλιά αυτή κατοικούσε ένας Αράπης που βρήκε βίαιο θάνατο από μια γριά μάγισσα.
Η μάγισσα απάνω στο Παλιόκαστρο έγνεθε με τη ρόκα της. Έριξε στον Αράπη το κουβάρι να πιαστεί από τη κλωστή και να ανεβεί στη κορυφή. Στο μέσο της διαδρομής κόπηκε η κλωστή έπεσε και σκοτώθηκε.
Άλλος θρύλος λέγει ότι Βουνιστιώτες κυνηγημένοι από Τούρκους βρήκαν καταφύγιο στη σπηλιά και πρόβαλαν σθεναρή άμυνα. Οι τούρκοι για να καταλάβουν τη σπηλιά και να αιφνιδιάσουν τους έγκλειστους έδεσαν με ένα σχοινί ένα τούρκο αράπη από το επάνω μέρος του Παλιόκαστρου. Οι πολιορκημένοι είδαν τον αράπη και τον κατακρεούργησαν.
Η δεύτερη εκδοχή έχει περισσότερη αληθοφάνεια. Γι’ αυτό υπάρχει η διάδοση ότι στη κάψα του καλοκαιριού, ακούγεται το αίμα του, που βογκά, σκούζει. Κάτι τέτοιο όπως είναι διαπιστωμένο, πράγματι συμβαίνει, αλλά η βοή βγαίνει από τα αγριοπερίστερα και τις νυχτερίδες που βρίσκουν σ’ αυτή καταφύγιο.
Η σπηλιά είναι το ηλιακό ωρολόγι, όχι μόνον για τους χωριανούς που εργάζονται στα χωράφια, αλλά και για τους κατοίκους των χωριών Ζερέτσι και Νεβροβούνιστα. Από το Μάιο μέχρι το Σεπτέμβριο όταν η σκιά περιοριστεί γύρω στη σπηλιά η ώρα είναι 10. Όταν ο ήλιος φτάσει στο άνοιγμα της σπηλιάς ή ώρα είναι 12, κι όταν η σκιά φύγει τελείως από την ανατολική σα πελεκημένη πλευρά η ώρα είναι 1 μμ. Έτσι για τους χωριανούς που στα παλαιότερα χρόνια δεν είχαν ωρολόγια, ήταν για τη δουλειά τους το ακριβέστερο σημάδι της ώρας. Στο Ζερέτσι ακόμα και σήμερα την σπηλιά του Αράπη τη λένε «μεσημεριώνα»
ΤΣΟΥΓΚΡΙ
Ο ριζιμιός βράχος που βρίσκεται απάνω από τον πέρα Μαχαλά. Κρύβει τον πρωινό ήλιο. Αργεί πολύ τα πρωινά να χτυπήσει ο ήλιος όλο το χωριό. Γι’ αυτό οι κάτοικοι των απέναντι χωριών λέγουν χαρακτηριστικά. «Βάρεσε ο ήλιος στη Βούνιστα αλιά στον αγιομάνστον», δηλαδή σ’ εκείνον που δεν έφαγε ακόμα για γιόμα.
ΠΕΤΡΩΤΑ
Η πετραδερή και κατηφορική τοποθεσία πάνω από το Ζευγαρολείβαδο. Την άνοιξη αποκτά ξεχωριστή ομορφιά και χάρη όταν ανθίζουν τα σφερδούκλια (ασφόδελφοι). Είναι μαζί με το ζευγαρολίβαδο το χειμαδιό του χωριού.
ΞΕΡΟΚΑΜΠΟΣ
Είναι κάτω στη ποταμιά στην Αγία Τριάδα. Εκεί βρίσκονται τα μόνα πεδινά και γόνιμα χωράφια του χωριού. Καλλιεργούνταν τριφύλλια και καλαμπόκι. Πήρε την ονομασία από την έλλειψη του νερού που φαίνεται ήταν μόνιμη από τα παλιά χρόνια.
ΖΥΓΡΑ
Το ρέμα ανάμεσα Βούνιστα – Βρώστιανη. Το βαθύ φαράγγι που σχηματίζει το ρέμα μαζί με το άγριο και υποβλητικό τοπίο, η λαϊκή φαντασία το θεωρούσε ότι το κατοικούν νεράιδες «καλότυχες» Καλικάτζαροι (καρκατζούλια) και άλλα στοιχειά.
ΒΡΩΜΟΒΡΥΣΗ
Το εκκλησιαστικό χωράφι που βρίσκεται στη Μακραράχη, μαζί με τα Γλενταίϊκα χωράφια σχηματίζουν μια επίπεδη επιφάνεια, αρκετών στρεμμάτων. Την περιτριγυρίζει δάσος και στη κορυφή βγαίνει ένα κρύο και πόσιμο νερό, σε αντίθεση με την ονομασία της. Παλιότερα στη θέση αυτή γινότανε εκδρομές την Πρωτομαγιά
ΖΕΥΓΑΡΟΛΙΒΑΔΟ
Το ζευγαρολίβαδο γνωστό με την ονομασία Λιβάδι έχει έκταση γύρω στα 500 στρέμματα. Μέχρι το 1895 ανήκε στη Μονή Μεσοβουνίου που βρίσκεται στο Μεσοβούνι Αργιθέας. Κάθε ζευγάρι του χωριού έδινε για δικαίωμα βοσκής ένα κουβέλι (15 κιλά περίπου) σιτάρι. Κατά την παράδοση η εικόνα της Παναγίας ήρθε στο χωριό από το Μεσοβούνι. Το Λιβάδι θα πρέπει να είναι αφιέρωμα κατοίκου του χωριού στη παραπάνω Μονή.
Το 1895 η μονή θέλησε να κτίσει ένα οίκημα (μετόχι) για να εξασφαλίσει την ιδιοκτησία της. Οι χωριανοί ξεσηκώθηκαν σαν ένας άνθρωπος, χάλασαν το κτίσμα που είχε υψωθεί πάνω από ένα μέτρο και έκαψαν ότι οικοδομήσιμη ξυλεία, βρήκαν εκεί μαζεμένη. Στην ενέργεια αυτή πρωτοστάτησε ο Στέργιος Μπακατσέλος ο Νάσιος Κωλέττας, ο Αποστόλης Μπαλατσός και ο Γιαννάκης Γιώτας. Από τότε οι χωριανοί έπαψαν και τυπικά να αναγνωρίζουν κάθε δικαίωμα του Μοναστηριού στο ζευγαρολίβαδο.
– Στα επόμενα χρόνια η Μονή Μεσοβουνίου παράκμασε και ήρθε στην δικαιοδοσία της μονής του Αϊ Γιώργη.
– Στα 1910 ο ΝΕΟΦΥΤΟΣ με το μίσος που είχε για τη Βούνιστα έβγαλε αφορισμό σε βάρος του χωριού μας, για τη καταπάτηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, αλλά οι χωριανοί δεν επέτρεψαν ποτέ να διαβαστεί στο εκκλησίασμα.
– Όταν αργότερα έγινε ηγούμενος ο Παπαλουκάς με ενέργειες του δραστήριου Ανδρέα Γρηγορίου η Μονή Αγ. Γεωργίου πούλησε τα χωράφια που είναι κοντά στη ποταμιά. Έτσι έληξε κάθε απαίτηση για ιδιοκτησία της Μονής στο Ζευγαρολίβαδο.
– Σήμερα το Λιβάδι αυτό γέμισε παλιούρια (θάμνοι αγκαθεροί) και έγινε ακατάλληλο για βοσκή.
– Άλλοτε στα παλιά χρόνια την ανοιξιάτικη εποχή που επιτρέπονταν η βοσκή των ζώων στο λιβάδι, αποτελούσε ένα ξεχωριστό γεγονός για το χωριό. Σ’ αυτό το ταλαιπωρημένο από τη βαρυχειμωνιά και το όργωμα της άνοιξης το ζευγάρι εύρισκε ξεκούραση, γερή τροφή και άλλαζε «τρίχα» όπως χαρακτηριστικά έλεγαν οι γεωργοί.
Τότε μαζεύονταν τα παλικάρια του χωριού στον Τσιφλικιώτη κι’ άλλα πηδούσαν στις «τρεις» άλλα έριχναν λιθάρι και άλλα έπαιζαν ομαδικά «Γρούνα». Στο λιβάδι την καλοκαιρινή περίοδο ήταν τα περισσότερα τσαρδάκια (στάλοι), στα οποία οι κτηνοτρόφοι «στάλιζαν» τα κοπάδια τους.
ΑΛΑΤΑΡΙΕΣ
Είναι ο πουρναρότοπος και τα χωράφια που βρίσκονται κάτω από τη Ράχη και το νεκροταφείο. Εκεί στα παλιά χρόνια οι τσοπάνηδες είχαν τις ειδικές πλακόπετρες που έδιναν αλάτι στα γιδοπρόβατά τους. Κάθε ένας είχε και τη δική του αλαταριά. Είχαν και τις στρούγκες που άρμεγαν τα γιδοπρόβατά το βράδυ και το πρωί. Την ημέρα το έβοσκαν στο Απόσκιο
ΒΑΘΕΙΑ ΛΑΚΚΑ
Τοποθεσία κάτω από τις δύο Ορνιοφωλιές και το Καψαλάκι. Εκεί γινότανε το «γρέκι» των γιδοπροβάτων, στη καλοκαιρινή περίοδο. Αλλά και το χειμώνα λόγω της προσηλιακιάς τοποθεσίας γινόταν η συνάντηση των τσοπάνηδων από όλα τα γύρω μαντριά.
ΓΕΛΑΔΟΣΤΑΛΟΣ
Τοποθεσία με βαθύσκια και αιωνόβια πλατάνια στο Μέγα Ρέμα, ανάμεσα στις τοποθεσίες σπίτι Μητσιόβα – Τούρνος. Την καλοκαιρινή περίοδο τα μεσημέρια συγκεντρώνονταν τα γιδοπρόβατα και τα γελάδια που έβοσκαν στο Απόσκιο. Έπιναν τα ζώα νερό από το Μέγα Ρέμα, έπιναν και οι άνθρωποι ένα κρύο και χωνευτικό νερό που έβγαινε από μια σχισμή βράχου, που οι γέροι βοσκοί της έδωσαν μια παραστατική σόκιν ονομασία.
ΓΟΥΡΝΕΣ
Μακρόστενη βαθουλωτή έκταση ανάμεσα απάνω και κάτω Διάσελο. Έχει εξόδους μόνο προς τα δύο Διάσελα. Τα βράδια οι χωριανοί έβαζαν μέσα τα γελάδια και έκλειναν τα δυο περάσματα. Το 1934 από εκεί έγινε η μεγαλύτερη ζωοκλοπή που σημειώθηκε στο χωριό. Έκλεψαν τέσσερα δαμάλια. Τα έκλεψε κάποιος Μπουκοβάλας από χωριό της Αργιθέας.
ΖΑΒΑΤΟΣ
Ονομάζεται το δάσος από Καστανιές (ο Καστανεώνας). Υπάρχουν δύο Ζάβατοι ο κάτω, που βρίσκεται πίσω από το Παλιόκαστρο και ο απάνω Ζάβατος στα σύνορα Ελληνοπύργου (Γράλιστας) και Ελληνοκάστρου.
Ο κάτω Ζάβατος ήταν μοιρασμένος σε κληροτεμάχια και ο κάθε χωριανός μάζευε τα κάστανα από τις Καστανιές που ήταν στο τεμάχιο του (μεράδι). Αντίθετα ο απάνω Ζάβατος είναι Κοινοτικός και τα κάστανα τα μάζευαν μια ορισμένη ημέρα που την όριζε το Κοινοτικό Συμβούλιο.
Ένα μήνα πριν ωριμάσουν τα κάστανα η κοινότητα έβαζε καστανοφύλακα και στο διάστημα αυτό απαγορεύονταν να μπουν μέσα ζώα και άνθρωποι. Η φύλαξη ήταν πολύ αυστηρή. Την ημέρα που θα «απόλλαγαν» το Ζάβατο (θα επέτρεπαν το μάζεμα) μέσα στη νύκτα χτυπούσε η καμπάνα και έδινε το σύνθημα του ξεσηκωμού.
Τότε όλο το χωριό συν γυναιξί και τέκνοις και με τα υποζύγια ξημέρωνε απάνω στης Παναγιώταινας. Άναβαν φωτιές για να ζεσταθούν από το φθινοπωρινό κρύο και περίμεναν να καλοξημερώσει για να δοθεί από τον Πρόεδρο το σύνθημα για την είσοδο στο Ζάβατο. Η μέρα αυτή ήταν για το χωριό ημέρα χαράς.
ΚΑΚΑΒΑΚΙΑ
Βρίσκονται στο Μέγα Ρέμα. Ανάμεσα Σημείου και της τοποθεσίας Καραούλι της Μονής του Αη Γιώργη. Κι’ εδώ το φαράγγι και το άγριο τοιχίο κατά τη λαϊκή φαντασία τα κατοικούν νεράιδες και καλικάτζαροι. Επειδή το χωριό βρίσκεται ανάμεσα Ζύγρα και Κακαβάκια, λέγαν οι γέροι του χωριού ότι τα παραπάνω «αερικά» στοιχειά περνούν μέσα από το Χωριό. Είναι πέρασμα.
ΛΟΥΤΣΕΣ
Τοποθεσία στο Απόσκιο, πίσω περίπου από τη νοητή γραμμή του Τσουγκρί. Ήταν ο στάλος των γιδοπροβάτων του Πέρα Μαχαλά. Έχει κρύο και χωνευτικό νερό. Εκεί την άνοιξη και το Καλοκαίρι τα μεσημέρια γινότανε η συνάντηση αγοριών και κοριτσιών που φύλαγαν τα γιδοπρόβατά τους. Ο τόπος τότε ζωντάνευε από τα γέλια τα τραγούδια και τα παιχνίδια τους.
ΠΟΥΡΙ
Μαγευτική τοποθεσία στο Απόσκιο κοντά στον απάνω Ζάβατο. Έχει ένα από τα καλύτερα νερά του χωριού. Τοποθεσία κατάλληλη για ημερήσια εκδρομή.
ΜΟΥΣΑ
Τοποθεσία στην ανατολική πλευρά του Τσουγκρί έχει πόσιμο νερό. Φαίνεται πήρε την ονομασία από κάποιο Μουσά. Είναι όνομα με Αρβανίτικη προέλευση.
ΜΠΑΗΛ ΜΠΕΡΑΤΙ
Τοποθεσία κοντά στη Σουρβιά. Κι’ αυτή πήρε την ονομασία ίσως από κάποιο ληστή τουρκαλβανό που είχε εκεί το λημέρι του.
ΜΕΓΑ ΔΕΝΤΡΟ
Είναι πίσω από τον Αχνό – Γούρνες. Πήρε την ονομασία από μια πελώρια δρυ (βελανιδιά) την έκοψε το έτος 1922 ο Ανδρέας Γρηγορίου. Ήταν η μεγαλύτερη δρυ σ’ ολόκληρη την περιφέρεια του χωριού. Μνημείο της φύσης.
ΚΑΛΟΓΡΙΑΣ
Τοποθεσία κοντά στη ποταμιά, ανάμεσα Πετρωτά και Ξερόκαμπου. Πήρε την ονομασία από τη καλογριά την μάνα του Καραϊσκάκη που εύρισκε σ’ αυτή καταφύγιο. Παλιότερα υπήρχε εκεί μικρή σπηλιά.
Άλλες τοποθεσίες του χωριού με αλφαβητική σειρά
Αηλιάς, Αλεξανδρινές, Αλέτα, Αμπιδιά, Αρκουδοσκιά, Ασβόστρυπες, Απάνω Σταυρός, Αχνός, Βαμπακιά, Βλυσίδια, Βρύση του παππού, Γιάν Παν, Γιασέλα, Γιωργούλα, Γκαρέλη, Γκουρλίγκα, Γκουβαρέλια, Γκορτισα, Γούρνες, Γουργομάντρια, Γράβια, Γρεκάκι, Γρίβα, Δημούλη, Διάκου Αλώνι, Διάσελο, Ζυγός, Καλόγριας, Καμένο αλώνι, Καμζάκι, Καμίνια, Κανάλια, Καπνός, Καραπιπέρη, Καραχασάνη, Καρτέρια, Καγκέλινα, Κάψαλο, Κήπια, Κλαμπάτσα, Κοσκινάδια, Κουτσπιά, Κουλούρια, Κουρνούτ, Κουτσονίκ, Κοτρώνι, Αλπούς, Κράνια, Λαμπραίϊκο, Λαύρα, Λιβαδάκι, Λυκόραχη, Μέλιγος, Μετόχι, Μπαήλ-Μπεράτι, Μπάλτσα, Νεράκι, Νήματα, Νταλίπη, Ορνιοφωλιά, Παλαδεμάτια, Παλιόλακκα, Παλαδεμάτια, Παλιογκορτσιά, Παλιογιαννάκη, Παλιόμλος, Παλιόπυργος, Παλιούργια, Πλάκα-Μακρή, Πλάκα Μιχάλη, Πλαστήρα, Πλάγια, Παναγιώταινα, Πετροσκαφίδια, Πουρνάρια, Πουριά, Πριόνα, Ράχη, Ρίζες, Ρόγκη, Ρουστάνη, Σαμόμλος, Σκλήθρο, Στάλος του Φώτη, Στρειβάδια, Στενή Λάκκα, Σούρβια, Στρώματα, Σ’φλιά, Τσιούμα, Μπακατσέλου, Τρυπήλα, Τσιαμαίϊκα, Τσιαμουρέλη, Τσιουκάνια, Τσιουμπίδια, Τούρνος, Τσιφλικώτη, Τσέρνος, Φακή, Φυλιουριά, Φτερολάκκα, Φτελιά, ΧατζήΜερικά από τα παραπάνω τοπωνύμια μας φανερώνουν ότι έζησαν σε παλιότερα χρόνια στο χωριό κάτοικοι που χάθηκαν χωρίς να αφήσουν απογόνους ή μετανάστευσαν. π.χ. Αλεξανδρής, Αλέτας – Γιάννης Πάνος, Γκαρέλης, Δημούλης, Καραχασάνης, Καραπιπέρης, Κουτσονίκος, Κορνούτος, Καγκέλης, Μουσάς, Νταλίπης, Πλαστήρας, Ρουστάνης, Τσιφλικιώτης, Τσιαμουρέλης, Τσιάμης, Χατζής.